Zmiany klimatu. Ryzyka i zagrożenia. Czy dostosowanie do zmian klimatu to obowiązek?
zmiany klimatu

Zmiany klimatu. Ryzyka i zagrożenia. Czy dostosowanie do zmian klimatu to obowiązek?

Zmiany klimatu już trwają. Wzrastają temperatury, zmieniają się rozkłady opadów, topnieją lodowce i śnieg, wzrasta średni poziom mórz na świecie. W przyszłości zwiększy się częstotliwość i intensywność ekstremalnych zjawisk pogodowych i klimatycznych oraz związanych z nimi powodzi i susz. Podatność na zagrożenia oraz oddziaływanie tych zjawisk na ekosystemy, poszczególne sektory gospodarki oraz zdrowie człowieka w poszczególnych częściach Europy są zróżnicowane. Nawet jeśli globalne wysiłki na rzecz ograniczenia emisji przyniosą zamierzone rezultaty, niektóre zmiany klimatu są nieuniknione, w związku z czym należy podjąć działania umożliwiające przystosowanie się do ich skutków.

Skutki zmian klimatu, zwłaszcza wzrost temperatury, częstotliwości i nasilenia zjawisk ekstremalnych, występujące w ostatnich kilku dekadach pogłębiają się i z tego względu stały się przedmiotem zainteresowania rządów i społeczności międzynarodowej. Wyniki badań naukowych jednoznacznie wskazują, że zjawiska powodowane przez zmiany klimatu stanowią zagrożenie dla społecznego i gospodarczego rozwoju wielu krajów na świecie, w tym także dla Polski. Wysiłki na rzecz dostosowania się do skutków zmian klimatu powinny być zatem podejmowane jednocześnie z realizowanymi przez Polskę działaniami ograniczającymi emisję gazów cieplarnianych.

Działania

Właściwie dobrana paleta działań zmniejszających wrażliwość kraju na zmiany klimatyczne będzie stanowić istotny czynnik stymulujący wzrost efektywności i innowacyjności polskiej gospodarki. Niniejszy „Strategiczny Plan Adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku 2030” (SPA 2020) został przygotowany z myślą o zapewnieniu warunków stabilnego rozwoju społeczno-gospodarczego w obliczu ryzyk, jakie niosą ze sobą zmiany klimatu, ale również z myślą o wykorzystaniu pozytywnego wpływu, jaki działania adaptacyjne mogą mieć nie tylko na stan polskiego środowiska, ale również wzrost gospodarczy.

1 1 - Miejskie Plany Adaptacji
Zmiany klimatu – podział zagrożeń

Jak zmienia się klimat Polski?

Czy dotyczą nas zmiany klimatu?

Zmiany klimatu oddziałują bezpośrednio na funkcjonowanie ludzi i środowiska. Lasy, łąki, góry, wybrzeże, miasta i wsie odczuwa-ją je na różne sposoby. W miastach anomalia klimatyczne są często intensywniej odbierane ze względu na gęstość zaludnienia (aż 60% populacji kraju żyje na terenie miast!), różnorodność grup społecznych i wiekowych, co skutkuje wyższą wrażliwością tych terenów.

Efekty postępujących zmian klimatu można zaobserwować już teraz. Zwiększona częstotliwość i intensywność ulewnych deszczy, susze i anomalie temperaturowe to zjawiska, które mają największy wpływ na funkcjonowanie miast i mieszkańców.


Grupy szczególnie zagrożone

Osoby starsze (powyżej 65 roku życia)

Fale gorąca powodują wzrost ryzyka zgonu lub chorób związanych z niebezpiecznymi warunkami termicznym oraz wysoką wilgotnością i dużym nasłonecznieniem, ale także spore wahania temperatury i ciśnienia, występujące szczególnie w przejściowych porach roku (wiosna i jesień). Osoby starsze mają tendencję do zaburzeń gospodarki cieplnej organizmu, przez co znajdują się w grupie szczególnie narażonej. Aby ograniczyć ryzyko warto dbać o zacienione miejsca w przestrzeni publicznej czy tworzenie kurtyn wodnych. Osoby starsze powinny ograniczać obecność na zewnątrz w zagrażających ich zdrowiu warunkach klimatycznych.

Dzieci

Małe dzieci, których organizm dopiero uczy się gospodarki cieplnej, są szczególnie podatne m.in. na udary cieplne spowodowane wysoką temperaturą i intensywnym nasłonecznieniem terenów, na których przebywają. Zielone tereny rekreacyjne z zacienioną przestrzenią do zabaw zagwarantują ochronę przed niebezpiecznymi konsekwencjami upałów u dzieci.

Osoby z chorobami układu oddechowego i krążenia

W upalnym okresie praca układu krążenia jest utrudniona, powodując m.in. niewydolność organów i wzrost ciśnienia skurczowego. Wyższe temperatury wydłużają również okres pylenia roślin, co z kolei skutkuje wzrostem zachorowań na alergię i wzmożoną intensywnością objawów m.in. u astmatyków.

Bezdomni

Osoby bezdomne szczególnie dotkliwie odczuwają każdą zmianę warunków klimatycznych. Ekstremalne zjawiska zmuszają je do szukania schronienia, zagrażając bezpośrednio ich życiu i zdrowiu.

Mieszkańcy terenów zalewowych

Rozwój miast – mimo zakazów – powoduje ekspansję deweloperów m.in. na tereny zalewowe. Mieszkań-cy osiedli usytuowanych na takich obszarach są szczególnie narażeni na powodzie i podtopienia, dlatego budowa i modernizacja sieci zabezpieczeń oraz rozwój systemów ostrzegawczych są dla nich wyjątkowo ważne.


Na jakie obszary życia człowieka wpływają zmiany klimatu?

Wysokie temperatury, silne wiatry powalające drzewa czy budynki zagrażają bezpośrednio zdrowiu i życiu ludzi. Wraz z pogłębianiem się zmian klimatu wzrasta ryzyko zranień, infekcji, chorób serca, alergii czy nawet zatruć pokarmowych. Powstał już nawet termin „choroby klimatozależne” – w tej kategorii znajdują się schorzenia wywołane bezpośrednio przez czynniki pogodowe oraz te, które się nasilają bądź rozprzestrzeniają pod wpływem czynników pogodowych.

Choroby układu krążenia

Wysokie temperatury (powyżej 25°C) w okresie czerwca i lipca prowadzą do znacznego wzrostu liczby zgonów – aż o 18-22%! Na tak wysoki poziom ryzyka podczas fal gorąca wpływa nie tylko wysoka temperatura, ale także natężenie promieniowania słonecznego i zwiększona wilgotność powietrza. Ekstremalne temperatury zimą potrafią być równie niebezpieczne. Nagłe spadki temperatury powietrza mogą stać się przyczyną zgonów, zwłaszcza osób cierpiących na choroby serca.

Borelioza

Wysokie temperatury przyczyniają się także do wzrostu liczby udarów cieplnych i chorób odkleszoczowych. Upał sprzyja namnażaniu się kleszczy. Ze wzrostem temperatury powietrza wiąże się także inwazja chorób odkleszczowych takich jak kleszczowe zapalenie mózgu, borelioza oraz babeszjoza. Symulacje zakładają wzrost liczby zachorowań na boreliozę od 20 do 50%.

Nowotwory skóry

Pod wpływem dużego nasłonecznienia wzrasta ryzyko zachorowań na nowotwory skóry oraz inne choroby wywoływane nadmiarem promieniowania UV-C14.

Zatrucia pokarmowe i niedożywienie

Prognozowany dla lata wzrost temperatury powietrza oraz wzrost liczby dni gorących o 12-32% będzie skutkował wzrostem zatruć salmonellą średnio o około 85% pod koniec wieku.

Alergie

Za sprawą wzrostu temperatur rośliny zaczynają wcześniejsze kwitnienie – średnio o 6 dni, przez co sezon pyłkowy trwa o 10-11 dni dłużej. Dłuższa obecność pyłków w powietrzu nie sprzyja alergikom, którzy są narażeni na dłuższą i jeszcze bardziej intensywną walkę z alergenami.

Wychłodzenie

W okresie jesienno-zimowym 2016 z powodu wychłodzenia zmarło około 70 osób. Jednak ze względu na rosnącą średnią temperaturę prognozy wskazują spadek zgonów z tej przyczyny w najbliższych latach.

Epidemie zakaźnych chorób inwazyjnych z innych szerokości geograficznych

Zmiany klimatu wpływają na rozprzestrzenianie się chorób obecnych dotychczas w innych szerokościach geograficznych – w miarę postępowania zmian nastąpi wzrost zachorowań i zgonów z powodu egzotycznych do tej pory schorzeń.

Komfort życia

Społeczno-gospodarcze skutki zmian klimatu dla funkcjonowania infrastruktury miejskiej bywają bardzo dotkliwe. Utrudnienia w korzystaniu z komunikacji czy usług dostępnych na terenie miasta nie tylko obniżają komfort życia mieszkańców, ale mogą także wpływać na dochody przedsiębiorstw, a tym samym na sytuację zawodową wielu osób.

Zaburzenia w funkcjonowaniu komunikacji miejskiej

Ulewne deszcze czy intensywne opady śniegu prowadzą do opóźnień w funkcjonowaniu komunikacji miejskiej np. poprzez podtopienia tuneli czy obniżonych części dróg, a nie rzadko nawet do trwałych uszkodzeń infrastruktury komunikacji miejskiej.

Zniszczenia terenów rekreacyjnych i zabytków

Skutki zmian klimatu dotykają również zabytkowych budynków oraz obiektów rekreacyjnych – destrukcyjnie wpływają na nie m.in. silne wiatry, gwałtowne deszcze, duże amplitudy temperatur, powodzie i podtopienia.

Transport drogowy

Polsce z rozbudowanej sieci dróg o długości około 420 tys. km korzystają na co dzień setki tysięcy kierowców. W komfortowym korzystaniu z tras mogą przeszkodzić im opady, silny wiatr, a także upały i ujemna temperatura, które wpływają m.in. na wzrost ryzyka wypadków. Porywiste wiatry przewracają drzewa i słupy energetyczne, a intensywne opady śniegu lub deszczu i ujemna temperatura są przyczyną gołoledzi i zmniejszenia przyczepności kół do nawierzchni dróg, paraliżując w ten sposób ruch samochodowy.

Większa awaryjność sprzętów

Upał lub ekstremalnie niskie temperatury wpływają na sprawność sprzętów, np. samochodów i sprzyjają zwiększeniu ich awaryjności.

Problemy w funkcjonowaniu kolei dalekobieżnej i lotnictwie

Warunki termiczne wpływają na stan trakcji kolejowych – szyny pękają pod wpływem ujemnych temperatur, roztapiający się śnieg powoduje zalanie dróg kolejowych i uszkodzenia infrastruktury, silne wiatry powodują uszkodzenia sieci trakcyjnych i linii energetycznych itp. Wysokie temperatury skutkują wprowadzeniem ograniczeń prędkości pociągów, a przez to opóźnieniami. Intensywne występowanie zjawisk pogodowych takich jak np. ulewy, mgły czy silne wiatry paraliżuje również transport lotniczy.

Czasowe wyłączenie lub ograniczenia dostępności usług

Zmiany klimatu mogą w konsekwencji prowadzić do problemów z dostępem m.in. do sklepów czy usług (np. na stacjach benzynowych), powodzie lub podtopienia w magazynach prowadzą do zniszczeń przechowywanego tam towaru.

Dom i finanse

Naprawianie skutków zmian klimatu bywa bardzo kosztowne. Straty poniesione w wyniku warunków klimatycznych w latach 2001-2010 szacowane są na około 54 mld zł. 23 Koszty związane z odbudową zniszczeń nadwyrężają budżety gospodarstw domowych i fundusze miejskie

Powodzie i podtopienia

Intensywne opady są główną przyczyną powodzi i podtopień. Wzrost częstotliwości ulewnych deszczy będzie prowadził do niszczenia mienia, m.in. zalania pomieszczeń piwnicznych czy garaży.

Uszkodzenia elewacji, dachu

Porywiste wiatry bardzo często prowadzą do niszczenia mienia – zrywają dachy, przewracają drzewa, które wybijają okna i niszczą budynki.

Utrudniony dostęp energii elektryczne

Ekstremalne zjawiska pogodowe – w tym przede wszystkim porywiste wiatry i burze, prowadzą awarii instalacji elektrycznych. 15.08.2016 r. w skutek przechodzącego nad Polską frontu burzowego, około 172 000 osób zostało pozbawionych dostępu do prądu.

Problemy z zaopatrzeniem w wodę

Wzrost temperatur i długie okresy bezopadowe będą podnosiły ryzyko wystąpienia suszy, a co za tym idzie – niedoboru wody.

Ogrzewanie

Zmiany klimatu mają także pozytywne strony – dzięki wyższym temperaturom szacuje się, że do 2030 roku suma dni, w których będzie trzeba korzystać z ogrzewania zmniejszy się o około 4,5%. Spadek zapotrzebowania na energię elektryczną i ciepło może w konsekwencji wpłynąć również na obniżenie emisji dwutlenku węgla.

Wydatki na izolację termiczną i klimatyzację

Ekstremalne temperatury, a także duża zmienność warunków termicznych wymaga ocieplenia budynku. Przy utrzymującej się tendencji wzrostowej średniej rocznej temperatury trzeba liczyć się ze wzrostem powszechności stosowania systemów klimatyzacji przez gospodarstwa domowe.

Wzrost cen prądu

70% całkowitych poborów wody w Polsce służy do chłodzenia systemów elektrowni. Każda zmiana opadów, a także wszystkie skrajne sytuacje jak powodzie bądź susze może w dłuższej perspektywie spowodować wzrost cen.

Opracowano na podstawie:

  1. Strona internetowa Projektu Planów Adaptacji do zmian klimatu http://44mpa.pl/
  2. http://klimada.mos.gov.pl
  3. https://climate-adapt.eea.europa.eu/countries-regions/countries/poland
  4. https://www.eea.europa.eu/pl/themes/przystosowanie-sie-do-zmiany-klimatu/intro